Szczepienia noworodka w szpitalu – co podaje się po porodzie i dlaczego?

Szczepienia noworodka po porodzie i ich cel

Poniżej znajdziesz informacje o dwóch szczepieniach, które zwykle proponuje się noworodkowi podczas pobytu w szpitalu: kiedy się je podaje, przed czym chronią i jak lekarz ocenia, czy dziecko może je otrzymać. Ostateczną decyzję lekarz podejmuje na podstawie stanu dziecka i aktualnego kalendarza szczepień.

• Szczepienie przeciw WZW typu B – lekarz podaje pierwszą dawkę zazwyczaj w ciągu 24 godzin po urodzeniu, najlepiej w pierwszych 12 godzinach i przed wypisem ze szpitala. Szczepionka chroni przed zakażeniem wirusem, do którego może dojść m.in. podczas kontaktu z zakażoną matką lub inną osobą. Zapobiega również przewlekłemu zapaleniu wątroby i jego powikłaniom, w tym rakowi wątrobowokomórkowemu. Kolejne dawki dziecko otrzymuje zgodnie z kalendarzem, zwykle w 2. i 7. miesiącu życia. Szczegółowy schemat zależy od zastosowanego preparatu.
• Szczepienie przeciw gruźlicy (BCG) – dziecko otrzymuje zwykle jedną dawkę przed wypisem ze szpitala. Szczepionka przede wszystkim ogranicza ryzyko najcięższych postaci gruźlicy u małych dzieci, takich jak gruźlica rozsiana i gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Personel podaje ją śródskórnie. Po kilku tygodniach w miejscu wkłucia może pojawić się grudka lub krostka, która goi się samoistnie i może pozostawić niewielką bliznę. Nie zdrapuj zmiany ani nie stosuj na niej preparatów bez zalecenia lekarza.
• Kwalifikacja przed szczepieniem – przed podaniem każdej szczepionki lekarz bada dziecko i sprawdza, czy nie ma przeciwwskazań. Szczególną uwagę zwraca na BCG, ponieważ zawiera żywe, osłabione bakterie. Przy wrodzonych zaburzeniach odporności lekarz nie podaje tej szczepionki. Może też odroczyć szczepienie, np. gdy dziecko ma bardzo małą masę urodzeniową, urodziło się przedwcześnie lub trzeba wykluczyć zakażenie HIV. Natomiast niska masa ciała sama w sobie nie wyklucza szczepienia przeciw WZW B.
• Dalsze postępowanie i reakcje po szczepieniu – szczepienia podane noworodkowi rozpoczynają serię dawek przewidzianych w kalendarzu, dlatego zapisz otrzymane informacje i omów kolejne terminy z personelem medycznym. Po szczepieniu mogą pojawić się krótkotrwałe objawy, np. rozdrażnienie, gorączka, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia. Jeśli stan dziecka Cię niepokoi, skontaktuj się z lekarzem. Przy trudnościach z oddychaniem lub gwałtownym pogorszeniu stanu dziecka natychmiast szukaj pomocy medycznej.

Poniżej zebrano najważniejsze informacje o szczepieniu BCG: jego celu, kwalifikacji noworodka, sposobie podania oraz typowym odczynie i jego pielęgnacji. Wskazano również, kiedy warto skonsultować się z lekarzem.

• Cel szczepienia BCG. Szczepionka przeciw gruźlicy zawiera żywe, osłabione prątki. Chroni małe dzieci przede wszystkim przed najcięższymi postaciami choroby, takimi jak gruźlica rozsiana czy gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Nie wyklucza zachorowania, ale zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu i groźnych powikłań.
• Kiedy i jak podaje się szczepionkę. W Polsce dziecko otrzymuje jedną dawkę BCG, zwykle przed wypisem ze szpitala, choć szczepienie nie musi odbyć się w pierwszej dobie życia. Personel medyczny podaje ją śródskórnie, najczęściej w ramię. Po wkłuciu może pojawić się mały bąbel, który z czasem znika. Szczepienie nie wymaga dawek przypominających.
• Kwalifikacja do szczepienia. Przed szczepieniem lekarz bada dziecko i ocenia jego stan zdrowia. Pyta też o występowanie w rodzinie wrodzonych zaburzeń odporności, ponieważ ciężki niedobór odporności wyklucza podanie BCG. Lekarz może odroczyć szczepienie, jeśli dziecko waży mniej niż 2000 g, istnieje podejrzenie zaburzeń odporności lub wcześniejszego kontaktu z gruźlicą, a także gdy matka jest zakażona HIV — do czasu wykluczenia zakażenia u dziecka. Wcześniaki szczepi się po osiągnięciu masy powyżej 2000 g, o ile nie ma innych przeciwwskazań.
• Jak rozwija się odczyn. Zwykle po 2–5 tygodniach w miejscu wkłucia pojawia się grudka, która może zmienić się w krostkę z ropną treścią. Najczęściej pęka samoistnie, zasycha i pokrywa się strupkiem. Gojenie trwa zazwyczaj 2–3 miesiące, a strupek może odpaść nawet do 2 miesięcy po pojawieniu się odczynu. Po zagojeniu pozostaje niewielka, jasna blizna, często o średnicy kilku milimetrów.
• Pielęgnacja miejsca szczepienia. Odczyn zazwyczaj nie wymaga specjalnego leczenia. Wystarczy codzienna kąpiel i delikatne osuszanie skóry. Nie wyciskaj ani nie zdrapuj krostki; nie musisz też rutynowo jej opatrywać ani smarować preparatami bez zalecenia lekarza. Zmiana goi się samoistnie.
• Kiedy skontaktować się z lekarzem. Jeśli wygląd odczynu lub stan dziecka budzi niepokój, skonsultuj się z pediatrą. Lekarz oceni przebieg gojenia i sprawdzi, czy nie wystąpił niepożądany odczyn poszczepienny. Zgłoś mu niepokojące objawy; ciężkie reakcje poszczepienne zdarzają się rzadko.

Lista wyjaśnia, jak lekarz kwalifikuje noworodka do szczepień przeciw gruźlicy i WZW typu B, kiedy może je odroczyć oraz jak obserwować typowe reakcje poszczepienne i rozpoznawać objawy wymagające konsultacji.

1. Przed szczepieniem zadbaj o kwalifikację lekarską. Lekarz zbada noworodka, oceni jego ogólny stan zdrowia i przebieg ciąży, a także przeanalizuje wywiad, w tym rodzinny. Dzięki temu sprawdzi, czy nie ma przeciwwskazań i czy dziecko może otrzymać szczepionkę przed wypisem. Łagodny katar lub kaszel nie zawsze wyklucza szczepienie, dlatego lekarz podejmuje decyzję po badaniu. Jeśli wymaga tego stan zdrowia dziecka, na przykład podczas ostrej infekcji, może odroczyć szczepienie.
2. Następnie ustal termin szczepienia przeciw WZW typu B. Pierwszą dawkę podaje się zwykle w ciągu 24 godzin po urodzeniu, najlepiej w pierwszych 12 godzinach. Szczepienie chroni przed zakażeniem przeniesionym przez matkę oraz przed zakażeniem podczas późniejszego kontaktu z wirusem. U noworodków zakażenie szczególnie często przyjmuje postać przewlekłą, która może uszkodzić wątrobę i prowadzić do raka wątrobowokomórkowego. Standardowy schemat obejmuje kolejne dawki w 2. i 7. miesiącu życia, choć przy szczepionce skojarzonej harmonogram może się różnić. Wcześniakowi o masie poniżej 2000 g zwykle podaje się cztery dawki: w miesiącach 0, 1, 2 i 12. Sama niska masa ciała nie uzasadnia rezygnacji z rozpoczęcia szczepienia.
3. Przed wypisem sprawdź możliwość podania BCG. Szczepionkę przeciw gruźlicy podaje się jednorazowo, zwykle na oddziale noworodkowym. Zawiera żywe, osłabione bakterie, dlatego lekarz musi dokładnie zakwalifikować dziecko. BCG chroni przede wszystkim przed ciężkimi postaciami gruźlicy, takimi jak gruźlica rozsiana i gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Wrodzone zaburzenia odporności bezwzględnie wykluczają szczepienie. Lekarz może też odroczyć je, gdy dziecko waży poniżej 2000 g, podejrzewa się u niego ciężki niedobór odporności lub mogło mieć kontakt z osobą chorą na gruźlicę. Jeśli matka jest zakażona HIV, lekarz odroczy szczepienie do czasu wykluczenia zakażenia u dziecka. Wcześniaka bez innych przeciwwskazań szczepi się po osiągnięciu masy powyżej 2000 g.
4. Po szczepieniu BCG obserwuj miejsce wkłucia i pielęgnuj je delikatnie. Szczepionkę podaje się śródskórnie. Po około 2–5 tygodniach może pojawić się grudka, a potem krostka, która czasem pęka i pokrywa się strupkiem. Zmiana zwykle goi się samoistnie w ciągu kilku tygodni lub 2–3 miesięcy, pozostawiając niewielką bliznę. Podczas kąpieli delikatnie umyj i osusz skórę. Nie drap, nie wyciskaj ani nie opatruj zmiany bez zalecenia lekarza. Jeśli jej wygląd lub stan dziecka budzi niepokój, skonsultuj się z pediatrą.
5. Obserwuj typowe reakcje i sprawdzaj, jak długo się utrzymują. Po szczepieniu mogą wystąpić przejściowe zaczerwienienie, obrzęk lub bolesność w miejscu wkłucia, stan podgorączkowy albo gorączka, senność, rozdrażnienie, płaczliwość i mniejszy apetyt. Reakcje te zazwyczaj są łagodne i ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Po szczepieniu przeciw WZW typu B nie należy oczekiwać charakterystycznego odczynu skórnego, który może pojawić się po BCG. Nie podawaj leków zapobiegawczo bez uzgodnienia z lekarzem.
6. Przy objawach alarmowych pilnie skontaktuj się z lekarzem. Nie zwlekaj, jeśli dziecko ma trudności z oddychaniem, obrzęk twarzy, szybko narastający lub rozległy obrzęk, wysoką albo utrzymującą się gorączkę, bardzo silny ból, nieutulony płacz trwający ponad 3 godziny lub wyraźnie zmieniło zachowanie. Ciężkie reakcje alergiczne zdarzają się bardzo rzadko, ale wymagają szybkiej oceny medycznej. Zgłoś pediatrze także inne niepokojące objawy. Lekarz oceni, czy wystąpił niepożądany odczyn poszczepienny (NOP), i zdecyduje o jego zgłoszeniu.